Tıkayıcı uyku apnesi (Obstrüktif Uyku Apnesi), uyku sırasında solunum yolunun tekrarlayan şekilde tıkanması sonucu nefesin durması veya azalmasıyla karakterize yaygın bir uyku bozukluğudur. Bu durum uyku kalitesini ciddi şekilde bozar ve tedavi edilmediğinde yüksek tansiyon, kalp hastalıkları gibi önemli sağlık sorunlarına yol açabilir. Obstrüktif uyku apnesi belirtileri, nedenleri ve kimlerde daha sık görüldüğü.
Tıkayıcı Uyku Apnesi Belirtileri
Tıkayıcı uyku apnesinin tanısı genellikle bir uyku merkezinde yapılan testler (polisomnografi) ve hastanın şikayetleri birleştirilerek konulur. Temel belirtiler şunlardır:
- Gece Görülen Solunum Sorunları: Yüksek sesle horlama, uykuda nefesin kesilmesi, boğulma hissiyle uyanma veya hırıltılı solunum.
- Gündüz Aşırı Uyku Hali: Gece yeterince uyunmasına rağmen gün içinde yorgunluk, halsizlik ve dinlenmemiş hissetme.
- Diğer Yaygın Şikayetler:
- Sabah baş ağrıları
- Ağız kuruluğu
- Gece sık idrara çıkma
- Odaklanma sorunları
- Cinsel istekte azalma
Tanı konulabilmesi için uyku testinde saat başına en az 5 kez nefes durması veya azalması (apne/hipopne) olayının yaşanması ve buna ek olarak yukarıdaki belirtilerin görülmesi gerekir. Eğer saatteki olay sayısı 15 veya üzerindeyse, belirti olmasa bile tanı konulabilir.
Hastalığın Şiddet Dereceleri
Hastalığın ciddiyeti, uykunun her bir saatinde nefesin kaç kez durduğuna veya azaldığına göre sınıflandırılır.
Apne-Hipopne İndeksi
- Hafif: Saatte 15’ten az olay.
- Orta: Saatte 15 ila 30 arası olay.
- Ağır: Saatte 30’dan fazla olay.
Sayısal değerlerin yanı sıra kandaki oksijen seviyesinin ne kadar düştüğü ve uykunun ne kadar bölündüğü de hastalığın ciddiyetini belirlemede önemlidir.
Kimler Risk Altındadır?
Tıkayıcı uyku apnesi her yaştan insanda görülebilir ancak bazı faktörler riski artırır.
- Cinsiyet: Erkeklerde kadınlara oranla 2 ila 4 kat daha sık görülür. Ancak menopoz sonrası kadınlarda risk artarak erkeklere yaklaşır.
- Kilo: Obezite en güçlü risk faktörlerinden biridir. Kilo artışı boğaz çevresindeki dokuların solunum yolunu daraltmasına neden olur.
- Yaş: Özellikle 40-60 yaş aralığında sıkça ortaya çıkar. Yaşla birlikte görülme sıklığı artsa da 65 yaşından sonra bu artış duraklayabilir.
- Anatomik Yapı: Çene yapısının geride olması, bademciklerin büyük olması veya boyun çevresinin kalın olması riski artırır.
- Genetik: Ailesinde uyku apnesi olanlarda görülme ihtimali daha yüksektir.
Çocuklarda Uyku Apnesi
Çocuklarda durum yetişkinlerden biraz farklıdır. Çocuklarda en yaygın neden bademcik ve geniz eti büyümesidir. Belirtiler arasında huzursuz uyku, yatakta alışılmadık pozisyonlarda uyuma, gece alt ıslatma ve gündüzleri uyuklamak yerine hiperaktif davranışlar (dikkat eksikliği benzeri) görülebilir.
Diğer Rahatsızlıklarla İlişkisi ve Karıştırılan Durumlar
Tıkayıcı uyku apnesi bazen başka hastalıklarla karıştırılabilir veya onlarla birlikte görülebilir.
- Basit Horlama: Her horlayan kişide uyku apnesi yoktur. Apnede horlamaya ek olarak nefes durmaları ve gündüz belirtileri eşlik eder.
- Uykusuzluk (İnsomnia): Apne hastaları sık uyandıkları için bazen uykusuzluk çektiklerini sanabilirler.
- Panik Atak: Gece boğulma hissiyle uyanma panik atakla karıştırılabilir ancak apnede yoğun korkudan ziyade fiziksel bir nefes darlığı ön plandadır.
- Astım: Gece astım krizleri de nefes darlığı yapar ancak uyku testinde apnedeki gibi karakteristik tıkanmalar görülmez.
Sağlık Üzerindeki Etkileri
Tedavi edilmeyen tıkayıcı uyku apnesi ciddi sağlık sorunlarına zemin hazırlar.
- Kalp ve Damar Sağlığı: Yüksek tansiyon, kalp yetmezliği ve ritim bozuklukları ile güçlü bir ilişkisi vardır.
- Kaza Riski: Gündüz aşırı uykululuk, trafik ve iş kazası riskini artırır.
- Ruh Sağlığı: Depresyon ve yaşam kalitesinde düşüşe neden olabilir.
Bu rahatsızlık kilo kontrolü, cerrahi müdahaleler veya gece kullanılan solunum cihazları (CPAP) ile tedavi edilebilir bir durumdur.
Uyku Bozuklukları Hakkında Tüm Başlıklar
- Tıkayıcı Uyku Apnesi
- Huzursuz Bacak Sendromu
- Narkolepsi
- Aşırı Uyku Hali (Hipersomnolans)
- Insomnia (Uykusuzluk Hastalığı)
