Merkezi Uyku Apnesi

Merkezi uyku apnesi, uyku sırasında solunum eforunun değişkenlik göstermesi nedeniyle tekrarlayan nefes durması veya yavaşlaması ataklarıyla karakterizedir. Beyin sapındaki solunum kontrol merkezleri düzgün çalışmadığında ortaya çıkar.

İçindekiler

Merkezi Uyku Apnesi Belirtileri

Bu rahatsızlığın tanısı genellikle uyku testleri ile konulur. Temel belirtiler ve tanısal özellikler şunlardır:

Sık Nefes Durması: Uyku sırasında saatte en az beş kez, beyinden komut gitmediği için nefesin durduğu (apne) dönemler yaşanır.
Uykusuzluk ve Yorgunluk: Gece sık uyanma, uykuyu sürdürme güçlüğü ve buna bağlı olarak gündüz aşırı uykululuk hali görülür.
Nefes Darlığı ile Uyanma: Kişi uykusundan aniden nefes darlığı veya boğulma hissiyle uyanabilir.
Horlama: Tıkayıcı uyku apnesinin aksine, merkezi uyku apnesinde horlama daha az görülür veya hiç olmayabilir ancak bazen eşlik edebilir.
Konsantrasyon Bozukluğu: Kalitesiz uyku nedeniyle gün içinde dikkat dağınıklığı ve depresyon gibi duygu durum değişiklikleri yaşanabilir.

Merkezi Uyku Apnesi Türleri

Bu rahatsızlık tek bir tip değildir. Nedenine ve oluşum şekline göre farklı alt türlere ayrılır.

1. Nedeni Bilinmeyen (İdiyopatik) Merkezi Uyku Apnesi

Hava yolunda herhangi bir tıkanıklık olmamasına rağmen solunum çabasındaki düzensizlikler nedeniyle tekrarlayan nefes durmaları yaşanır. Kişiler genellikle uykusuzluktan ve gece uyanmalarından şikayet eder.

2. Cheyne-Stokes Solunumu

Bu, özellikle kalp yetmezliği, inme veya böbrek yetmezliği olan hastalarda görülen özel bir solunum modelidir.

Nasıl Gerçekleşir? Nefes alıp verme ritmi önce giderek derinleşir (crescendo), sonra yavaşlayarak sığlaşır (decrescendo) ve sonunda tamamen durur (apne). Bu döngü sürekli tekrar eder.
Risk: Bu solunum şekli, vücuttaki oksijen seviyelerinin dalgalanmasına neden olur ve kalp üzerindeki yükü artırabilir.

3. İlaç veya Madde Kullanımına Bağlı Apne

Özellikle opioid grubu (morfin, metadon gibi) güçlü ağrı kesicilerin kullanımı beyindeki solunum merkezini baskılayabilir. Bu ilaçlar vücudun karbondioksit artışına veya oksijen düşüşüne verdiği tepkiyi bozarak nefesin durmasına neden olur.

4. Yüksek İrtifa Kaynaklı Apne

Deniz seviyesinden çok yükseğe (genellikle 2.500 metre ve üzeri) çıkıldığında, oksijen azlığına bağlı olarak solunum kontrol sistemi dengesizleşebilir ve merkezi apne atakları görülebilir.

Diğer Hastalıklardan Farkı

Merkezi uyku apnesini diğer uyku bozukluklarından ayırmak önemlidir:

Tıkayıcı Uyku Apnesi ile Farkı: Tıkayıcı apnede kişi nefes almaya çabalar, göğüs ve karın hareket eder ancak hava yolu tıkalıdır. Merkezi apnede ise kişi nefes almaya çabalamaz, beyin o komutu vermez ve göğüs hareketi durur.
Tanı Yöntemi: Kesin ayrım gece boyunca yapılan uyku testi ile yapılır. Bu testte beyin dalgaları, oksijen seviyesi, kalp ritmi ve solunum hareketleri kaydedilir.

Risk Faktörleri ve Yaygınlık

Merkezi uyku apnesi, tıkayıcı uyku apnesine göre daha nadir görülür ancak belirli gruplarda risk yüksektir:

Kalp ve Damar Hastalıkları: Kalp yetmezliği olan kişilerde Cheyne-Stokes solunumu çok yaygındır. Kalp pompalama gücü %45’in altında olanlarda sık görülür.
Yaş ve Cinsiyet: 60 yaş üzerindeki kişilerde ve erkeklerde daha sık rastlanır.
İlaç Kullanımı: Kronik ağrı kesici (opioid) kullananların yaklaşık %24’ünde bu durum görülebilir.
İnme (Felç): Akut inme geçiren hastaların yaklaşık %20’sinde, genellikle geçici olarak bu solunum bozukluğu ortaya çıkabilir.

Bu rahatsızlık, tedavi edilmediğinde kalp ritim bozukluklarına, kandaki oksijen seviyesinin düşmesine ve mevcut kalp hastalıklarının kötüleşmesine yol açabilir.

Uyku Bozuklukları Hakkında Tüm Başlıklar